ไทยยกระดับการบังคับใช้กฎหมายกากอุตสาหกรรม และเสนอขยายความผิดมูลฐานฟอกเงิน (ศูนย์วิจัยกสิกรไทย Infographic)

• ไทยยกระดับการตรวจสอบโรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรม เพื่อแก้ปัญหาการจัดการของเสียผิดกฎหมายอย่างจริงจัง โดยระหว่างวันที่ 29 ตุลาคม – 3 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงอุตสาหกรรมเริ่มปฏิบัติการตรวจสอบโรงงานกำจัดและบำบัดกากอุตสาหกรรมประเภท 105 และ 106 โดยตั้งเป้าตรวจสอบโรงงาน 3,049 แห่ง เพื่อควบคุมการลักลอบนำเข้าและกำจัดของเสียผิดกฎหมาย ตลอดจนตรวจสอบการปฏิบัติตามเงื่อนไขใบอนุญาต และระงับการออกใบอนุญาตโรงงานที่ผิดกฎ โดยในระยะแรกมุ่งเน้นนำร่องตรวจสอบจังหวัดเป้าหมาย 5 จังหวัด ได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง ปราจีนบุรี และสมุทรปราการซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีโรงงานจัดการกากอุตสาหกรรมกระจุกตัวสูงราว 49%

• ผลการตรวจสอบระยะแรกสะท้อนข้อบกพร่องด้านการปฏิบัติตามกฎหมายของผู้ประกอบการจำนวนมาก โดยข้อมูล ณ วันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 พบว่า จากโรงงานที่ตรวจสอบแล้ว 337 แห่ง มีโรงงานถูกสั่งปรับปรุง 63 แห่ง หรือเกือบ 19% ของโรงงานที่ตรวจสอบ และถูกสั่งหยุดดำเนินการชั่วคราว 1 แห่ง (โดยอยู่ระหว่างการพิจารณาหยุดดำเนินการอีก 3 แห่ง)

• ทั้งนี้ ภาครัฐมีแนวคิดเพิ่มความเข้มงวดของบทลงโทษ โดยเสนอให้ความผิดด้านสิ่งแวดล้อมบางประเภทเป็นความผิดมูลฐานตามกฎหมายฟอกเงิน ซึ่งหากได้รับความเห็นชอบและมีผลบังคับใช้ในอนาคต อาจเปิดช่องให้ตรวจสอบเส้นทางการเงิน ทรัพย์สิน และเครือข่ายผู้เกี่ยวข้องกับการกระทำผิดได้มากขึ้น รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงจากมาตรการเกี่ยวกับทรัพย์สินที่เชื่อมโยงกับการกระทำผิด อย่างไรก็ดี การขยายความผิดมูลฐานดังกล่าวยังอยู่ในขั้นข้อเสนอ ไม่ใช่กฎหมายที่มีผลบังคับใช้แล้ว

• ผลกระทบต่อธุรกิจไทยไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ประกอบการกำจัดกากอุตสาหกรรม แต่ครอบคลุมโรงงานอุตสาหกรรมผู้ก่อกำเนิดของเสีย ผู้รับขนส่ง และธุรกิจที่เกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่อุปทาน โดยผู้ประกอบการกำจัดและบำบัดของเสียอาจมีต้นทุนการปฏิบัติตามกฎหมายและการจัดเก็บข้อมูลเพิ่มขึ้น ขณะที่โรงงานผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรมจำเป็นต้องตรวจสอบความน่าเชื่อถือของผู้รับกำจัดและผู้ขนส่ง รวมถึงความครบถ้วนของเอกสารกำกับการขนส่งและกำจัดของเสีย เพื่อลดความเสี่ยงจากการส่งของเสียไปยังผู้ประกอบการที่ดำเนินงานไม่ถูกต้อง

• นอกจากนี้ ความเสี่ยงด้านกฎหมายและชื่อเสียงของธุรกิจมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น หากไม่สามารถตรวจสอบย้อนกลับการจัดการของเสียได้อย่างชัดเจน โดยเฉพาะธุรกิจที่พึ่งพาผู้รับจ้างภายนอกในการขนส่ง บำบัด หรือกำจัดของเสีย เนื่องจากภาครัฐมีแนวโน้มผลักดันให้ความผิดด้านสิ่งแวดล้อมบางประเภทเป็นความผิดมูลฐานตามกฎหมายการฟอกเงินอีกด้วย

• ธุรกิจไทยควรเร่งยกระดับระบบตรวจสอบคู่ค้าและการติดตามเส้นทางของเสีย (Waste Traceability) เพื่อเตรียมรับการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มข้นขึ้น โดยเริ่มจากการทบทวนใบอนุญาตและเงื่อนไขการดำเนินงาน ตรวจสอบเอกสารกำกับการขนส่งของเสีย (Manifest) และหลักฐานการกำจัดจริง คัดกรองผู้รับจ้างขนส่งและกำจัดของเสีย (Due Diligence) ตลอดจนจัดเก็บข้อมูลธุรกรรมและผู้เกี่ยวข้องให้ตรวจสอบย้อนกลับได้ ซึ่งนอกจากจะช่วยลดความเสี่ยงทางกฎหมายแล้ว ยังช่วยเพิ่มความโปร่งใสและความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจในระยะยาว